Sankcja kredytu darmowego a odsetki od skredytowanych kosztów – co należy się kredytobiorcy?

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 23 kwietnia 2026 r. w sprawie C-744/24 rozstrzygnął jedno z kluczowych pytań dotyczących praktyk bankowych w Polsce: bank nie może naliczać odsetek od kosztów kredytu, których konsument nigdy nie otrzymał. Dla tysięcy kredytobiorców oznacza to realną możliwość odzyskania nadpłaconych środków a w wielu przypadkach znacznie więcej. Poniżej wyjaśniamy, na czym polegał ten mechanizm, jakie roszczenia przysługują konsumentom i kiedy można żądać pełnej sankcji kredytu darmowego.

Na czym polegał mechanizm „piętrowych odsetek”?

Przy typowym kredycie gotówkowym bank udziela konsumentowi określonej kwoty np. 40 000 zł. Jednocześnie do salda zadłużenia dolicza własne koszty: prowizję, składkę ubezpieczeniową, inne opłaty. Konsument tych pieniędzy nigdy nie dostaje wracają one do banku lub powiązanego towarzystwa ubezpieczeniowego już w dniu uruchomienia kredytu.

Efekt jest taki, że kredytobiorca zaciąga zobowiązanie na 44 000 zł, lecz do dyspozycji otrzymuje tylko 40 000 zł. Przez cały okres spłaty odsetki naliczane są od pełnych 44 000 zł w tym od 4 000 zł prowizji, której nigdy nie posiadał. Taka konstrukcja zaniżała również rzeczywistą roczną stopę oprocentowania (RRSO) podaną w umowie rzeczywisty koszt kredytu był wyższy, niż wynikało z dokumentów, co naruszało obowiązki informacyjne banku wobec konsumenta.

Co wynika z wyroku TSUE C-744/24?

Trybunał potwierdził, że dyrektywa 2008/48/WE w sprawie umów o kredyt konsumencki stoi na przeszkodzie naliczaniu przez bank odsetek od kwot, które nie zostały rzeczywiście przekazane konsumentowi. Skredytowane koszty nie stanowią kwoty kredytu w rozumieniu dyrektywy, a zatem nie mogą stanowić podstawy do obliczania odsetek umownych.

Wyrok ten ma doniosłe znaczenie praktyczne: potwierdza, że odsetki pobrane od skredytowanych kosztów są świadczeniem nienależnym, a jednocześnie otwiera niezależną podstawę prawną do dochodzenia ich zwrotu, zakorzenioną bezpośrednio w prawie europejskim.

Kiedy można żądać SKD, a kiedy zwrotu odsetek od kosztów kredytu?

Wyrok TSUE C-744/24 jest punktem wyjścia, lecz konkretne roszczenie zależy od okoliczności Twojej umowy. W grę wchodzą dwie zasadniczo różne ścieżki:

• Sankcja kredytu darmowego (SKD) — najdalej idące roszczenie z art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim. Skutkiem jest zwrot wszystkich kosztów ponad kapitał odsetek, prowizji, ubezpieczeń. Cały kredyt staje się darmowy.
• Zwrot odsetek od skredytowanych kosztów — gdy SKD jest formalnie wykluczona, wyrok TSUE C-744/24 daje odrębną podstawę prawną wynikającą z prawa europejskiego. Skutkiem jest zwrot odsetek zapłaconych od prowizji i skredytowanych kosztów.

Pełna sankcja kredytu darmowego – kiedy i jak działa?

Polskie prawo konkretnie art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim (u.k.k.) przewiduje szczególną, daleko idącą konsekwencję naruszenia przez kredytodawcę obowiązków informacyjnych: sankcję kredytu darmowego (SKD). Jej skutek jest zasadniczy konsument zwraca bankowi wyłącznie nominalną kwotę kredytu, bez odsetek, prowizji i jakichkolwiek innych kosztów.

Podstawa do zastosowania SKD w kontekście skredytowanych kosztów

Naliczanie odsetek od skredytowanych kosztów narusza co najmniej dwa obowiązki informacyjne wynikające z ustawy:

• Zaniżenie RRSO – Rzeczywista Roczna Stopa Oprocentowania (RRSO) obliczana jest jako stosunek całkowitego kosztu kredytu do całkowitej kwoty kredytu. Gdy bank oprocentowuje kwotę wyższą niż faktycznie wypłacona, RRSO podana w umowie jest automatycznie zaniżona.
• Nieprawidłowe wskazanie całkowitego kosztu kredytu – Odsetki naliczone od skredytowanych kosztów stanowią rzeczywisty, dodatkowy koszt kredytu, który nie został rzetelnie ujęty w umowie.

Oba naruszenia wpisują się wprost w katalog uchybień, które art. 45 u.k.k. wskazuje jako przesłankę do złożenia oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. Wszelkie kwoty zapłacone ponad kapitał zarówno już uiszczone, jak i te, które miały być dopiero zapłacone powinny podlegać zwrotowi lub odliczeniu. Sankcja kredytu darmowego jest najsilniejszym instrumentem ochrony konsumenta dostępnym na gruncie prawa krajowego.

Kiedy sankcja kredytu darmowego może nie być dostępna?

Ustawa o kredycie konsumenckim ogranicza stosowanie sankcji w kilku sytuacjach:

• Termin roczny: uprawnienie wygasa po roku od dnia wykonania umowy (art. 45 ust. 5 u.k.k.). Przy kredytach w pełni spłaconych dawno temu złożenie skutecznego oświadczenia może być niemożliwe.
• Zakres podmiotowy i przedmiotowy: ustawa obejmuje wyłącznie umowy spełniające określone warunki co do kwoty i rodzaju zobowiązania.

W każdej z tych sytuacji wyrok TSUE C-744/24 zapewnia niezależną podstawę roszczenia o zwrot nienależnie pobranych odsetek od skredytowanych kosztów samodzielny instrument ochrony konsumenta wynikający z prawa UE.

Czy można odzyskać odsetki od skredytowanych kosztów, gdy SKD nie przysługuje?

Gdy z przyczyn formalnych zastosowanie sankcji kredytu darmowego jest wykluczone, wyrok TSUE w sprawie C-744/24 otwiera odrębną ścieżkę dochodzenia roszczeń: żądanie zwrotu nienależnie pobranych odsetek od skredytowanych kosztów.

To roszczenie:

• wynika bezpośrednio z prawa europejskiego i nie jest uzależnione od spełnienia warunków ustawy o kredycie konsumenckim,
• nie jest objęte rocznym terminem zawitym z art. 45 ust. 5 u.k.k. — podlega ogólnemu terminowi przedawnienia z Kodeksu cywilnego,
• może być dochodzone również w odniesieniu do kredytów spłaconych kilka lat temu.

Zakres tego roszczenia jest węższy niż pełna SKD: obejmuje wyłącznie odsetki faktycznie naliczone od kwoty skredytowanych kosztów. Mimo to w typowej umowie na kilkadziesiąt tysięcy złotych z kilkuletnim okresem spłaty jest to kwota kilkuset do kilku tysięcy złotych realna i warta dochodzenia.

Od czego zależy możliwość dochodzenia roszczeń po wyroku TSUE C-744/24?

Ocena wymaga indywidualnej analizy konkretnej umowy kredytowej. Pod uwagę brane są: data zawarcia i data całkowitej spłaty umowy, kwota kredytu i struktura kosztów, treść klauzul informacyjnych dotyczących RRSO oraz zakres ewentualnych innych nieprawidłowości w dokumentacji.

Na tej podstawie możliwe jest ustalenie, czy umowa kwalifikuje się do postępowania o pełną sankcję kredytu darmowego, czy jeśli SKD jest wykluczona z przyczyn formalnych w jakiej wysokości przysługuje roszczenie o zwrot odsetek od skredytowanych kosztów na podstawie wyroku C-744/24.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ):

Czy bank mógł legalnie naliczać odsetki od prowizji i ubezpieczenia przez ostatnie lata?

Mój kredyt został spłacony kilka lat temu. Czy nadal mogę coś odzyskać?