Według wstępnych danych GUS w 2025 r. rozwiodło się w Polsce około 61 tys. par. Mimo że sprawa rozwodowa należy do częstych postępowań sądowych, dla większości osób jest to pierwsze zetknięcie z takim procesem. Sprawa rozwodowa krok po kroku może wyglądać bardzo różnie w zależności od tego, czy małżonkowie są zgodni co do rozwodu, winy, dzieci i alimentów.
Warto więc wiedzieć, jak wygląda postępowanie rozwodowe, jakie czynności należy wykonać oraz jakie kwestie może rozstrzygnąć sąd. Poniżej przedstawiamy najważniejsze etapy, które obejmuje sprawa o rozwód.
Krok 1. Sprawa rozwodowa a złożenie pozwu
Sprawa rozwodowa rozpoczyna się od wniesienia pozwu do sądu okręgowego. Co do zasady właściwy jest sąd ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania małżonków, jeżeli przynajmniej jedno z nich nadal mieszka lub zwykle przebywa w tym okręgu. Jeżeli tej podstawy nie ma, właściwy jest sąd miejsca zamieszkania pozwanego, a następnie powoda.
Opłata od pozwu wynosi 600 zł. Pozew o rozwód powinien zawierać żądanie rozwiązania małżeństwa, stanowisko co do winy oraz żądania dotyczące władzy rodzicielskiej, kontaktów i alimentów. Dołącza się do niego m.in. odpis aktu małżeństwa i odpisy aktów urodzenia dzieci.
Prawidłowo przygotowany pozew ogranicza ryzyko wezwania do usunięcia braków formalnych i pozwala od początku jasno przedstawić stanowisko oraz dowody.
Krok 2. Odpowiedź na pozew w sprawie rozwodowej
Po sprawdzeniu pozwu sąd doręcza jego odpis drugiemu małżonkowi. Przewodniczący wyznacza termin na złożenie odpowiedzi na pozew, nie krótszy niż dwa tygodnie.
Pozwany może zgodzić się na rozwód albo zakwestionować stanowisko powoda, np. w zakresie winy, alimentów czy wykonywania władzy rodzicielskiej. Może również sam żądać rozwodu lub separacji. W sprawie rozwodowej nie jest natomiast dopuszczalne odrębne powództwo wzajemne o rozwód lub separację.
Już na tym etapie zwykle widać, czy sprawa rozwodowa będzie miała charakter zgodny, czy będzie wymagała szerszego postępowania dowodowego.
Krok 3. Zabezpieczenie alimentów i spraw dotyczących dzieci w sprawie rozwodowej
Na prawomocny wyrok nie trzeba czekać, aby tymczasowo uregulować najważniejsze kwestie. W pozwie albo w toku sprawy rozwodowej można złożyć wniosek o zabezpieczenie alimentów, kontaktów lub sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej na czas procesu.
Po wszczęciu sprawy rozwodowej kwestie dotyczące wspólnych małoletnich dzieci są co do zasady skupione przed sądem rozwodowym.
Przykład: dziecko mieszka z jednym z rodziców, a drugi przestał uczestniczyć w kosztach jego utrzymania, można już w pozwie wystąpić o zabezpieczenie alimentów. Dzięki temu nie trzeba czekać z uregulowaniem tej kwestii do końca procesu.
Krok 4. Sprawa rozwodowa a posiedzenie przygotowawcze i mediacja
Po złożeniu odpowiedzi na pozew przewodniczący co do zasady wyznacza posiedzenie przygotowawcze, chyba że uzna, że nie przyczyni się ono do sprawniejszego rozpoznania sprawy. Sąd może również skierować małżonków do mediacji.
Mediacja w sprawie rozwodowej może służyć pojednaniu, ale także uzgodnieniu kwestii związanych z rozstaniem: alimentów, kontaktów z dziećmi, wykonywania władzy rodzicielskiej czy niektórych spraw majątkowych. Mediacja nie zastępuje jednak wyroku rozwodowego. Małżeństwo może rozwiązać wyłącznie sąd.
Porozumienie między małżonkami może ograniczyć zakres sporu i liczbę potrzebnych dowodów. Jeżeli rozwód bez orzekania o winie zostanie orzeczony na zgodny wniosek stron, po uprawomocnieniu wyroku powodowi zwraca się co do zasady połowę opłaty od pozwu, czyli 300 zł.
Krok 5. Rozprawa i postępowanie dowodowe w sprawie rozowodwej
W każdej sprawie rozwodowej sąd zarządza dowód z przesłuchania stron. Pyta przede wszystkim o przebieg małżeństwa, ustanie więzi uczuciowej, fizycznej i gospodarczej, przyczyny rozstania oraz sytuację wspólnych dzieci.
Jeżeli małżonkowie pozostają w sporze, sąd może przesłuchiwać świadków oraz przeprowadzać dowody z dokumentów, wiadomości, fotografii czy dokumentacji finansowej. Przy poważnym sporze dotyczącym dzieci może także zasięgnąć opinii Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów (OZSS).
Jeżeli rozwój i dojrzałość dziecka na to pozwalają, sąd może uwzględnić również jego stanowisko w ramach odrębnego wysłuchania. Nie jest to jednak przesłuchanie dziecka w charakterze świadka.
Warto pamiętać, że zstępni stron, którzy nie ukończyli 17 lat, nie mogą zeznawać jako świadkowie w sprawie rozwodowej.
Krok 6. Co sąd rozstrzyga w wyroku rozwodowym?
Sąd orzeka przede wszystkim o rozwiązaniu małżeństwa oraz o winie za rozkład pożycia, chyba że małżonkowie zgodnie żądają zaniechania orzekania o winie.
Jeżeli mają wspólne małoletnie dzieci, sąd rozstrzyga także o władzy rodzicielskiej, kontaktach oraz kosztach ich utrzymania i wychowania. Na zgodny wniosek rodziców może nie orzekać o kontaktach.
Jeżeli małżonkowie nadal wspólnie mieszkają, sąd określa również sposób korzystania ze wspólnego mieszkania przez czas dalszego wspólnego zamieszkiwania.
Na żądanie małżonka sąd może orzec alimenty na byłego małżonka. Możliwy jest także podział majątku wspólnego w wyroku rozwodowym, ale tylko na wniosek i wtedy, gdy przeprowadzenie podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu.
Zakres rozstrzygnięć zależy więc od sytuacji konkretnej rodziny oraz żądań przedstawionych przez małżonków. Dlatego sprawa rozwodowa może obejmować znacznie więcej niż samo rozwiązanie małżeństwa.
Krok 7. Prawomocność wyroku i apelacja
Po zakończeniu postępowania sąd wydaje wyrok. Dopiero prawomocny wyrok rozwodowy rozwiązuje małżeństwo.
Jeżeli strona rozważa jego zaskarżenie, powinna co do zasady w terminie tygodnia od ogłoszenia wyroku złożyć wniosek o doręczenie wyroku z uzasadnieniem. Opłata od wniosku wynosi 100 zł.
Apelację rozpoznaje sąd apelacyjny. Co do zasady wnosi się ją w terminie dwóch tygodni od doręczenia wyroku z uzasadnieniem. W ustawowo określonej sytuacji, gdy przedłużono termin sporządzenia uzasadnienia i strona została o tym zawiadomiona, termin na apelację wynosi trzy tygodnie.
Czy sprawa rozwodowa może zakończyć się na jednej rozprawie?
Tak. Sprawa rozwodowa może zakończyć się na jednej rozprawie, zwłaszcza gdy małżonkowie zgodnie chcą rozwodu, nie żądają orzekania o winie oraz nie ma między nimi istotnego sporu o dzieci czy alimenty. Nie można jednak zagwarantować, że każda taka sprawa zakończy się podczas pierwszego terminu.
Jeżeli strony nie mają wspólnych małoletnich dzieci, a pozwany uznaje żądanie pozwu, sąd może ograniczyć postępowanie dowodowe do przesłuchania stron.
O długości sprawy rozwodowej często decyduje nie sam fakt rozpadu małżeństwa, lecz liczba kwestii, które pozostają między małżonkami sporne.
Sprawa rozwodowa w Rzeszowie – pomoc kancelarii
Inaczej przygotowuje się zgodny rozwód bez orzekania o winie, a inaczej sprawę dotyczącą wyłącznej winy, wysokich alimentów czy sporu o dzieci.
Kancelaria de Ostoja-Starzewski, Petka i Wspólnicy prowadzi sprawy rozwodowe w Rzeszowie i na Podkarpaciu. Pomagamy przygotować pozew lub odpowiedź na pozew, wnioski o zabezpieczenie i materiał dowodowy oraz reprezentujemy klientów podczas rozpraw.
Jeżeli otrzymałeś pozew albo dopiero rozważasz rozwód, warto wcześniej ustalić strategię i określić, które kwestie można uzgodnić, a które powinien rozstrzygnąć sąd.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ):
Czy na pierwszej rozprawie sąd może od razu orzec rozwód?
Tak. Jest to możliwe przy zgodnym stanowisku małżonków i braku potrzeby prowadzenia rozbudowanego postępowania dowodowego. Nie można jednak zagwarantować zakończenia każdej sprawy rozwodowej na jednym terminie.
Czy muszę osobiście pojawić się na rozprawie?
Osobisty udział ma znaczenie, ponieważ sąd zarządza dowód z przesłuchania stron. Nieusprawiedliwiona nieobecność powoda na pierwszym posiedzeniu wyznaczonym w celu przeprowadzenia rozprawy co do zasady powoduje zawieszenie postępowania.
Ile kosztuje pozew o rozwód?
Opłata wynosi 600 zł. Przy rozwodzie orzeczonym na zgodny wniosek stron bez orzekania o winie powodowi zwraca się co do zasady połowę opłaty, czyli 300 zł.
Jak długo trwa sprawa rozwodowa?
Nie ma jednego terminu właściwego dla każdej sprawy rozwodowej. Czas trwania sprawy rozwodowej zależy m.in. od stanowiska małżonków, liczby spornych kwestii, zakresu postępowania dowodowego oraz sytuacji dotyczącej wspólnych małoletnich dzieci.