Służebność przesyłu jest ograniczonym prawem rzeczowym, które umożliwia przedsiębiorcy przesyłowemu korzystanie z cudzej nieruchomości w zakresie niezbędnym do posadowienia, eksploatacji, konserwacji oraz modernizacji urządzeń przesyłowych, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego. Ustanowienie służebności przesyłu wiąże się jednak nie tylko z ustaleniem jej treści i zakresu, ale również z określonymi kosztami, które co do zasady ponosi operator sieci jako podmiot zainteresowany jej ustanowieniem.
Podstawa prawna ustanowienia służebności przesyłu
Zgodnie z art. 245 § 2 Kodeksu cywilnego, do ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego, jakim jest służebność przesyłu, konieczne jest złożenie przez właściciela nieruchomości oświadczenia woli w formie aktu notarialnego. Alternatywnie służebność przesyłu może zostać ustanowiona na podstawie:
- prawomocnego postanowienia sądu,
- ostatecznej decyzji administracyjnej (np. wywłaszczeniowej).
Każdy z tych trybów generuje odmienne koszty, przy czym w praktyce najczęściej spotykaną formą jest umowa zawarta w formie aktu notarialnego.
Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu
Podstawowym elementem kosztów jest wynagrodzenie należne właścicielowi nieruchomości z tytułu ustanowienia służebności przesyłu. Jego wysokość ustalana jest indywidualnie i zależy m.in. od:
- powierzchni pasa służebności,
- rodzaju i parametrów urządzeń przesyłowych,
- stopnia ingerencji w prawo własności,
- przeznaczenia nieruchomości.
Wynagrodzenie to stanowi wartość służebności przesyłu, od której naliczane są dalsze opłaty publicznoprawne i notarialne.
Koszty ustanowienia służebności przesyłu w akcie notarialnym
W przypadku ustanowienia służebności przesyłu w drodze aktu notarialnego należy liczyć się z następującymi kosztami:
Jakie są sposoby ustanowienia służebności przesyłu w zależności od właściciela urządzeń?
Procedura ustanowienia służebności przesyłu różni się w zależności od tego, czy urządzenia należą do podmiotu publicznego, czy do przedsiębiorcy prywatnego.
1. Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC)
Jeżeli służebność przesyłu ma charakter odpłatny, czynność ta podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych analogicznie jak w przypadku sprzedaży nieruchomości. Podatek ten obliczany jest od wartości służebności przesyłu.
2. Taksa notarialna
Wysokość wynagrodzenia notariusza regulowana jest Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej. W przypadku aktu notarialnego obejmującego oświadczenie o ustanowieniu służebności przesyłu, taksa notarialna ustalana jest na podstawie wartości służebności według następujących stawek maksymalnych:
- 100 zł – przy wartości służebności do 3 000 zł,
- 100 zł + 3% od nadwyżki powyżej 3 000 zł – przy wartości powyżej 3 000 zł do 10 000 zł,
- 310 zł + 2% od nadwyżki powyżej 10 000 zł – przy wartości powyżej 10 000 zł do 30 000 zł,
- 710 zł + 1% od nadwyżki powyżej 30 000 zł – przy wartości powyżej 30 000 zł do 60 000 zł,
- 1 010 zł + 0,4% od nadwyżki powyżej 60 000 zł – przy wartości powyżej 60 000 zł do 1 000 000 zł,
- 4 770 zł + 0,2% od nadwyżki powyżej 1 000 000 zł – przy wartości powyżej 1 000 000 zł do 2 000 000 zł,
- 6 770 zł + 0,25% od nadwyżki powyżej 2 000 000 zł, nie więcej jednak niż 10 000 zł (lub 7 500 zł dla I grupy podatkowej).
Honorarium notariusza podlega dodatkowo opodatkowaniu 23-procentowym podatkiem VAT.
3. Wypisy aktu notarialnego
Do kosztu sporządzenia aktu notarialnego należy doliczyć opłatę za wypisy aktu – w wysokości 6 zł za każdą rozpoczętą stronę wypisu.
4. Opłata sądowa za wpis do księgi wieczystej
Jeżeli strony zdecydują się na ujawnienie służebności przesyłu w księdze wieczystej, pobierana jest opłata sądowa w wysokości 200 zł. W przypadku ustanowienia służebności w akcie notarialnym, wniosek o wpis do księgi wieczystej składa notariusz wraz z aktem.
Dodatkowe koszty związane z ustanowieniem służebności
Poza kosztami stricte notarialnymi i podatkowymi, ustanowienie służebności przesyłu generuje także inne wydatki, w szczególności:
- koszt uzyskania wypisu z rejestru gruntów,
- koszt uzyskania wyrysu z mapy ewidencyjnej z zaznaczonym przebiegiem urządzeń i pasa służebności.
Dokumenty te są niezbędne zarówno do sporządzenia aktu notarialnego, jak i do ujawnienia służebności przesyłu w księdze wieczystej.
Koszty ustanowienia służebności przesyłu w postępowaniu sądowym
Jeżeli służebność przesyłu ustanawiana jest przez sąd, koszty mogą być istotnie wyższe. Do typowych wydatków w takim postępowaniu należą:
- koszty opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego, który określa wartość służebności oraz należne wynagrodzenie,
- opłaty sądowe,
- koszty uzyskania wypisu i wyrysu z ewidencji gruntów,
- ewentualne koszty zastępstwa procesowego.
W praktyce postępowanie sądowe jest nie tylko droższe, ale również znacznie bardziej czasochłonne niż ustanowienie służebności w drodze umowy notarialnej.
Kto ponosi koszty ustanowienia służebności?
Co do zasady strony mogą dowolnie ustalić w umowie, kto ponosi koszty ustanowienia służebności przesyłu. W praktyce jednak najczęściej wszelkie koszty w tym wynagrodzenie właściciela nieruchomości, koszty notarialne, sądowe oraz koszty dokumentacji geodezyjnej ponosi operator sieci jako podmiot, który odnosi bezpośrednią korzyść z ustanowienia tego prawa.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Kto ponosi koszty ustanowienia służebności przesyłu?
Co do zasady koszty ustanowienia służebności przesyłu ponosi przedsiębiorca przesyłowy, jako podmiot zainteresowany uzyskaniem prawa do korzystania z nieruchomości. Strony mogą jednak odmiennie uregulować tę kwestię w umowie.
Czy ustanowienie służebności przesyłu zawsze wiąże się z wynagrodzeniem?
Nie. Służebność przesyłu może być ustanowiona zarówno odpłatnie, jak i nieodpłatnie, jednak w praktyce najczęściej właścicielowi nieruchomości przysługuje wynagrodzenie odpowiadające zakresowi ingerencji w prawo własności.
Czy ustanowienie służebności w sądzie jest droższe niż u notariusza?
Z reguły tak. Postępowanie sądowe generuje dodatkowe koszty, w szczególności koszt opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego, a także opłaty sądowe i koszty dokumentów geodezyjnych, co sprawia, że jest ono droższe i bardziej czasochłonne niż zawarcie umowy w formie aktu notarialnego.
Materiał przygotowany przez ekspertkę Barbarę Peszko.