Rozwód często wymaga ustalenia, kto i na jakich zasadach będzie korzystał ze wspólnego mieszkania. Sam pozew rozwodowy nie daje prawa do usunięcia drugiego małżonka z lokalu ani do wymiany zamków. Znaczenie ma tytuł prawny do mieszkania i sytuacja rodzinna stron, a w przypadku przemocy także szczególne środki ochrony.
Wyrok rozwodowy a mieszkanie – co orzeka sąd?
Jeżeli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, sąd co do zasady orzeka w wyroku rozwodowym o sposobie korzystania z niego przez czas dalszego wspólnego zamieszkiwania (art. 58 § 2 k.r.o.). Nie jest to jednak podział majątku. Sąd może na przykład przyznać każdemu z małżonków określony pokój, pozostawiając kuchnię i łazienkę do wspólnego użytku. Powinien przy tym uwzględniać przede wszystkim potrzeby dzieci oraz małżonka, któremu powierza wykonywanie władzy rodzicielskiej.
„Wspólne mieszkanie“ nie musi być wspólną własnością. Sąd może uregulować sposób korzystania także z lokalu należącego do jednego małżonka, nie tworząc dla drugiego nowego prawa do lokalu.
Mieszkanie po rozwodzie – majątek wspólny czy osobisty?
Mieszkanie nabyte w czasie wspólności ustawowej co do zasady wchodzi do majątku wspólnego, nawet jeśli formalnie jako właściciela wskazano tylko jednego małżonka. Znaczenie mają jednak między innymi ustrój majątkowy, sposób nabycia i źródło środków na zakup.
Do majątku osobistego należą co do zasady między innymi przedmioty nabyte przed powstaniem wspólności oraz otrzymane w spadku lub darowiźnie, chyba że spadkodawca albo darczyńca postanowił inaczej. Lokal kupiony w czasie małżeństwa może wyjątkowo należeć do majątku osobistego, na przykład w wyniku surogacji, czyli nabycia za środki pochodzące z majątku osobistego.
Kiedy sąd może nakazać eksmisję jednego z małżonków?
W wyroku rozwodowym sąd może wyjątkowo nakazać opuszczenie mieszkania przez małżonka, który swoim rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia dalsze wspólne zamieszkiwanie, na przykład przez przemoc, groźby czy uporczywe agresywne awantury.
Sama zdrada, konflikt czy wzajemna niechęć nie wystarczą do eksmisji jednego z małżonków. Przesłanki trzeba wykazać, na przykład dokumentacją interwencji Policji, procedury „Niebieskie Karty“, dokumentacją medyczną, wiadomościami, nagraniami lub zeznaniami świadków. Zbierz więc dokumenty i dowody jak najwcześniej.
Czy można eksmitować małżonka z mieszkania, które jest jego własnością?
W wyroku rozwodowym sąd co do zasady nie może orzec eksmisji małżonka z lokalu, do którego wyłączne prawo stanowi jego majątek osobisty. Wynika to z art. 58 § 2 k.r.o. w wykładni przyjętej przez Sąd Najwyższy w uchwale z 23 lipca 2008 r., sygn. III CZP 73/08. Trzeba tu jednak odróżnić dwie podstawy prawne.
Nie oznacza to braku ochrony. Art. 11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej pozwala w odrębnym postępowaniu nakazać osobie stosującej przemoc opuszczenie wspólnego mieszkania albo zakazać jej zbliżania się do niego. Środek ten może dotyczyć także właściciela. Jeśli doświadczasz przemocy, sprawdź, jakie dokumenty i dowody możesz zebrać, i rozważ skorzystanie z tej drogi.
Rozwód a podział mieszkania – czy sąd może rozstrzygnąć go od razu?
Tak. Na zgodny wniosek małżonków sąd może podzielić wspólne mieszkanie albo przyznać je jednemu z nich, jeżeli drugi zgadza się je opuścić bez dostarczenia lokalu zamiennego i pomieszczenia zastępczego, a takie rozwiązanie jest możliwe.
Ponadto art. 58 § 3 k.r.o. pozwala, na wniosek jednego z małżonków, podzielić majątek wspólny już w wyroku rozwodowym, jeżeli nie spowoduje to nadmiernej zwłoki. Sporny podział najczęściej odbywa się w odrębnej sprawie.
Rozwód a kredyt hipoteczny na mieszkanie – kto odpowiada wobec banku?
Rozwód ani podział majątku nie zmieniają automatycznie umowy kredytowej. Jeżeli oboje małżonkowie są kredytobiorcami i odpowiadają solidarnie, przyznanie mieszkania jednemu z nich nie zwalnia drugiego z odpowiedzialności wobec banku. Ustalenie między byłymi małżonkami, że raty płaci jedna osoba, nie wiąże banku.
Zwolnienie jednego kredytobiorcy z długu wymaga zgody banku. Przy sądowym podziale majątku nieruchomość obciążona hipoteką nie jest też automatycznie wyceniana jako wartość rynkowa pomniejszona o saldo kredytu hipotecznego. W uchwale z 28 marca 2019 r., sygn. III CZP 21/18, Sąd Najwyższy przyjął, że co do zasady wartość nieruchomości ustala się z pominięciem wartości obciążenia hipotecznego, chyba że przemawiają przeciwko temu ważne względy. Jeśli masz wspólny kredyt hipoteczny, sprawdź więc, jak umowa kredytowa i planowany podział wpływają na Twoją odpowiedzialność wobec banku.
Mieszkanie w trakcie rozwodu – jak uregulować korzystanie z nieruchomości?
W niektórych sprawach można rozważyć wniosek o zabezpieczenie sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania na czas procesu. Dopuszczalność takiego zabezpieczenia nie jest jednak jednolicie oceniana w orzecznictwie, dlatego właściwy środek trzeba dobrać do okoliczności sprawy, w tym tytułu prawnego do lokalu i sytuacji dzieci. Przy przemocy domowej mogą mieć zastosowanie odrębne środki ochrony.
Jeśli czeka Cię rozwód i nie wiesz, co stanie się z Waszym wspólnym mieszkaniem, skontaktuj się z naszą kancelarią. Ocenimy, komu przysługuje tytuł prawny do lokalu, i pomożemy przygotować plan działania zarówno na etapie rozwodu, jak i późniejszego podziału majątku.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ):
Czy mąż może zmusić mnie do opuszczenia mieszkania, jeśli lokal należy wyłącznie do niego?
Co do zasady nie może samowolnie pozbawić współmałżonka możliwości korzystania z mieszkania służącego potrzebom rodziny. Art. 28¹ k.r.o. przyznaje drugiemu małżonkowi prawo do korzystania z takiego mieszkania w celu zaspokojenia potrzeb rodziny. Uprawnienie to co do zasady ustaje po rozwodzie, chyba że były małżonek ma inny tytuł do lokalu.
Co zrobić, gdy współmałżonek bezprawnie wymienił zamki?
Samowolna wymiana zamków i odcięcie od dotychczas zajmowanego mieszkania może naruszać posiadanie. Możliwe jest wniesienie pozwu o przywrócenie stanu poprzedniego i zaniechanie naruszeń. Roszczenie posesoryjne wygasa, jeżeli nie zostanie dochodzone w ciągu roku od naruszenia. Przy przemocy lub groźbach należy skorzystać z pomocy Policji.
Czy w wyroku rozwodowym sąd zawsze dzieli mieszkanie na pół?
Nie. Określenie sposobu korzystania z mieszkania nie oznacza podziału własności. W określonych przypadkach sąd może jednak orzec eksmisję, definitywnie rozstrzygnąć o wspólnym mieszkaniu albo, jeżeli nie spowoduje to nadmiernej zwłoki, dokonać podziału majątku wspólnego.