Uczestniczyłeś w wypadku drogowym, a ubezpieczyciel obniżył należne Ci odszkodowanie lub zadośćuczynienie, twierdząc, że przyczyniłeś się do powstania szkody? Takie sytuacje zdarzają się między innymi wtedy, gdy poszkodowany nie miał zapiętych pasów bezpieczeństwa, przekroczył dozwoloną prędkość lub znajdował się pod wpływem alkoholu.

Przyczynienie się poszkodowanego do wypadku nie oznacza jednak automatycznej utraty prawa do odszkodowania. Co więcej, wysokość obniżki zastosowanej przez ubezpieczyciela nie zawsze musi być uzasadniona. Warto wiedzieć, kiedy zmniejszenie świadczenia jest dopuszczalne i w jaki sposób można zakwestionować decyzję ubezpieczyciela.

Czym jest przyczynienie się poszkodowanego do wypadku w rozumieniu art. 362 Kodeksu cywilnego?

Zgodnie z art. 362 Kodeksu cywilnego, „jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron.”

Zatem możemy mówić o przyczynieniu się poszkodowanego do wypadku wtedy, gdy jego zachowanie pozostaje w związku przyczynowym z powstaniem lub zwiększeniem szkody.

W praktyce oznacza to, że przy ustalaniu wysokości odszkodowania znaczenie może mieć nie tylko zachowanie sprawcy wypadku, ale również postępowanie samego poszkodowanego. Nie każde nieprawidłowe zachowanie uzasadnia jednak obniżenie świadczenia. Istotne jest ustalenie, czy rzeczywiście miało ono wpływ na powstanie szkody lub zwiększenie jej rozmiarów.

Czy ubezpieczyciel może dowolnie obniżyć odszkodowanie z powodu przyczynienia się poszkodowanego do wypadku?

Przepisy nie określają jednego, stałego procentu, o jaki można zmniejszyć odszkodowanie w przypadku przyczynienia się poszkodowanego do wypadku. W zależności od okoliczności sprawy ubezpieczyciel może przyjąć przyczynienie na poziomie 20%, 50%, a nawet 90%. Nie oznacza to jednak, że każda taka decyzja jest prawidłowa.

Samo ustalenie stopnia przyczynienia się poszkodowanego do wypadku nie przesądza jeszcze o tym, o ile powinno zostać obniżone odszkodowanie. Konieczne jest uwzględnienie całokształtu okoliczności zdarzenia, w tym zachowania jego uczestników, stopnia ich winy oraz wpływu poszczególnych zachowań na powstanie szkody.

Zasady dotyczące przyczynienia się poszkodowanego do wypadku mogą mieć zastosowanie zarówno do odszkodowania za poniesione straty, jak również do zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. W określonych sytuacjach mogą także wpływać na wysokość świadczeń dochodzonych przez rodzinę osoby, która zginęła w wypadku.

Wyrok Sądu Najwyższego w sprawie o przyczynienie się poszkodowanego do wypadku (sygn. II CSKP 136/23)

Istotne znaczenie dla spraw dotyczących przyczynienia się poszkodowanego do wypadku ma wyrok Sądu Najwyższego z 18 czerwca 2025 r., sygn. II CSKP 136/23. Sprawa dotyczyła śmiertelnego potrącenia pieszego, który w chwili zdarzenia znajdował się pod wpływem alkoholu. Badanie wykazało 1,79 promila alkoholu we krwi.

Sądy niższych instancji przyjęły, że pieszy przyczynił się do wypadku w 90%, co doprowadziło do znacznego zmniejszenia zadośćuczynienia przyznanego jego małoletniej córce.

Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Zgodnie z tezą wyroku „Odpowiedź na pytanie, czy kierowca prawidłowo obserwował przedpole samochodu, przekłada się na ocenę tego, czy we właściwym czasie zareagował na wejście poszkodowanego na jezdnię, co nie może pozostać bez znaczenia przy ocenie stopnia przyczynienia i ewentualnego zawinienia, które zostało w art. 362 KC uwypuklone jako okoliczność wpływająca na wymiar umniejszenia odszkodowania. Umniejszenie odszkodowania w tak znacznej wysokości jak 90% , wymaga w związku z tym poczynienia stanowczych ustaleń co do prawidłowej – w istniejących warunkach drogowych – obserwacji drogi przez kierowcę i adekwatności jego reakcji.”

Orzeczenie nie wyklucza wysokiego stopnia przyczynienia się poszkodowanego do wypadku ani znacznego obniżenia świadczeń. Potwierdza jednak, że takie rozstrzygnięcia wymagają wnikliwego uzasadnienia i nie mogą opierać się wyłącznie na wskazaniu nieprawidłowego zachowania poszkodowanego.

Osoba z lewą ręką w gipsie wypełnia dokumenty. Na biurku leży teczka i telefon

Najczęstsze sytuacje, które mogą powodować obniżenie odszkodowania

Przyczynienie się poszkodowanego do wypadku może być rozpatrywane w różnych sytuacjach. Do najczęściej spotykanych należą:

  • Brak zapiętych pasów bezpieczeństwa – jeżeli pasażer nie miał zapiętych pasów, ubezpieczyciel może próbować wykazać, że przyczyniło się to do zwiększenia obrażeń. Nie wystarczy jednak samo stwierdzenie naruszenia obowiązku korzystania z pasów. Należy również ustalić, czy ich zapięcie mogłoby ograniczyć skutki konkretnego wypadku.
  • Nietrzeźwość poszkodowanego – stan po spożyciu alkoholu może mieć znaczenie przy ocenie przyczynienia się do szkody, ale nie pozbawia automatycznie prawa do odszkodowania. Istotne jest między innymi to, czy nietrzeźwość wpłynęła na zachowanie poszkodowanego oraz przebieg zdarzenia.
  • Przekroczenie dozwolonej prędkości – jeżeli poszkodowany kierowca poruszał się z nadmierną prędkością, może to stanowić podstawę do rozważenia obniżenia świadczenia. Konieczne jest jednak zbadanie, czy prędkość miała rzeczywisty wpływ na wystąpienie wypadku lub rozmiar powstałej szkody.

Pamiętajmy, że w każdej z tych sytuacji najważniejsza pozostaje indywidualna ocena okoliczności zdarzenia.

Jak kwestionować zawyżony procent przyczynienia się ustalony przez ubezpieczyciela?

Jeżeli ubezpieczyciel zaniżył odszkodowanie, powołując się na przyczynienie się poszkodowanego do wypadku, nie oznacza to, że jego stanowisko jest ostateczne.

Jeżeli ustalona obniżka budzi wątpliwości, możliwe jest złożenie reklamacji wraz z przedstawieniem odpowiednich argumentów i dowodów. W zależności od sytuacji można również rozważyć skorzystanie z pomocy Rzecznika Finansowego lub dochodzenie roszczeń na drodze sądowej.

Warto pamiętać, że również przyjęcie proponowanej ugody może mieć istotne konsekwencje dla możliwości dochodzenia dalszych świadczeń. Dlatego przed jej podpisaniem należy dokładnie zapoznać się z jej treścią.

Mając na uwadze powyższe, ustalenie przyczynienia się do wypadku nie zawsze jest jednoznaczne, a jego ocena może mieć istotny wpływ na wysokość należnego odszkodowania lub zadośćuczynienia. Jeżeli ubezpieczyciel obniżył przyznane Ci świadczenie, warto zweryfikować, czy wskazane przez niego okoliczności rzeczywiście uzasadniają taką decyzję.

Kancelaria de Ostoja-Starzewski, Petka i Wspólnicy świadczy pomoc prawną w sprawach dotyczących odszkodowań i zadośćuczynień, w tym w sporach z zakładami ubezpieczeń. Analizujemy okoliczności zdarzenia, zasadność przyjętego przyczynienia się oraz możliwości dochodzenia dalszych roszczeń.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ):

O ile obniża się odszkodowanie przy przyczynieniu się poszkodowanego do wypadku?

Nie ma jednego ustawowego procentu obniżenia odszkodowania. Wysokość zmniejszenia świadczenia zależy od okoliczności konkretnego wypadku i nie musi odpowiadać procentowo ustalonemu stopniowi przyczynienia się.

Czy przyczynienie się poszkodowanego do wypadku wpływa na wysokość zadośćuczynienia?

Tak. Przyczynienie się poszkodowanego do wypadku może stanowić podstawę do odpowiedniego zmniejszenia zarówno odszkodowania, jak i zadośćuczynienia, w tym w określonych przypadkach świadczeń przysługujących bliskim zmarłego.

Czy można odwołać się od decyzji ubezpieczyciela dotyczącej przyczynienia się do wypadku?

Tak. Jeżeli uważasz, że ubezpieczyciel bezpodstawnie przyjął przyczynienie się albo zawyżył jego stopień, możesz zakwestionować decyzję i przedstawić argumenty przemawiające za wypłatą wyższego świadczenia.