Władza rodzicielska po rozwodzie nie musi przysługiwać wyłącznie jednemu z rodziców. Rozwód rodziców nie oznacza automatycznie, że jedno z nich „dostaje opiekę”, a drugie traci wpływ na dalsze życie dziecka. Sąd reguluje przede wszystkim sposób wykonywania władzy rodzicielskiej, a w razie potrzeby także miejsce pobytu dziecka i kontakty z drugim rodzicem. Możliwe są różne rozwiązania – od wspólnego wykonywania władzy, przez pieczę naprzemienną, po powierzenie jej wykonywania jednemu z rodziców. O wyborze konkretnego modelu decyduje przede wszystkim dobro dziecka.
Władza rodzicielska po rozwodzie – co sąd rozstrzyga w wyroku rozwodowym?
Jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dziecko, sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej, kontaktach z dzieckiem oraz kosztach jego utrzymania i wychowania.
Władza rodzicielska po rozwodzie obejmuje m.in. pieczę nad osobą i majątkiem dziecka oraz jego wychowanie. Jeżeli przysługuje obojgu rodzicom, o istotnych sprawach dziecka powinni decydować wspólnie.
Rodzice mogą przedstawić pisemne porozumienie dotyczące sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej i kontaktów. Sąd uwzględni je, jeżeli jest zgodne z dobrem dziecka.
Czy po rozwodzie oboje rodzice mogą zachować pełną władzę rodzicielską?
Tak. Rozwód sam w sobie nie powoduje ograniczenia władzy rodzicielskiej.
Brak pełnego porozumienia nie oznacza automatycznie, że wykonywanie władzy rodzicielskiej po rozwodzie musi zostać powierzone jednemu rodzicowi. Zgodnie z art. 58 § 1a k.r.o. sąd, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców, rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy. Jeżeli dobro dziecka za tym przemawia, może jednak powierzyć jej wykonywanie jednemu rodzicowi i ograniczyć władzę drugiego do określonych obowiązków i uprawnień.
Takie ograniczenie nie musi oznaczać, że rodzic niewłaściwie opiekuje się dzieckiem. Jest czymś innym niż środki stosowane na podstawie art. 109 k.r.o., gdy dobro dziecka jest zagrożone, np. nadzór kuratora. W określonych sytuacjach możliwe jest również zawieszenie albo pozbawienie władzy rodzicielskiej.
Czy sąd zawsze ustala miejsce pobytu dziecka przy jednym z rodziców?
Nie. Kodeks nie wymaga odrębnego rozstrzygnięcia o miejscu pobytu dziecka w każdym wyroku rozwodowym. Jeżeli jednak rodzice żyją osobno i kwestia ta jest sporna albo wymaga uporządkowania, sąd może ustalić miejsce pobytu dziecka przy jednym z nich.
Nie oznacza to ograniczenia władzy rodzicielskiej drugiego rodzica. W uchwale z 20 maja 2011 r., sygn. III CZP 20/11, Sąd Najwyższy przyjął, że sprawa dotycząca miejsca pobytu dziecka nie jest sprawą o ograniczenie władzy rodzicielskiej.
Możliwa jest więc sytuacja, w której dziecko mieszka na stałe z jednym rodzicem, a oboje zachowują pełną władzę i wspólnie decydują o jego istotnych sprawach.
Władza rodzicielska a piecza naprzemienna – jak może wyglądać opieka?
Piecza naprzemienna, potocznie nazywana również opieką naprzemienną, polega na tym, że dziecko przebywa u każdego z rodziców w powtarzających się i porównywalnych okresach, a oboje realnie uczestniczą w jego codziennym wychowaniu.
Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie zawiera obecnie odrębnej definicji pieczy naprzemiennej, ale taki model jest dopuszczalny w ramach wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej. Nie musi oznaczać podziału czasu dokładnie 50:50. Najważniejsze jest, czy zapewnia dziecku stabilność i odpowiada jego potrzebom.
Czy kontakty z dzieckiem zależą od władzy rodzicielskiej?
Nie. Art. 113 § 1 k.r.o. stanowi, że niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice i dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów.
Oznacza to, że samo ograniczenie, a nawet pozbawienie władzy rodzicielskiej nie powoduje automatycznie zakazu kontaktów. Jeżeli rodzice zgodnie tego zażądają, sąd rozwodowy nie orzeka o kontaktach. Gdy porozumienia nie ma, sąd może szczegółowo określić sposób ich utrzymywania.
Jeżeli wymaga tego dobro dziecka, kontakty mogą zostać ograniczone. Jeżeli natomiast poważnie zagrażają dobru dziecka lub je naruszają, sąd zakazuje ich utrzymywania.
Czy dziecko może zdecydować, z którym rodzicem chce mieszkać?
Nie ma określonego wieku, od którego dziecko samodzielnie wybiera rodzica.
Zgodnie z art. 216¹ k.p.c. sąd wysłuchuje dziecko w sprawach dotyczących jego osoby, jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwalają. Następnie, stosownie do tych okoliczności, uwzględnia jego zdanie i rozsądne życzenia.
Wysłuchanie nie powinno stawiać dziecka przed koniecznością „wyboru mamy albo taty”. Ostateczne rozstrzygnięcie należy do sądu i musi odpowiadać dobru dziecka.
Czy ustalenia dotyczące dziecka można później zmienić?
Tak. Jeżeli wymaga tego dobro dziecka, sąd może na podstawie art. 106 k.r.o. zmienić wcześniejsze orzeczenie dotyczące władzy rodzicielskiej i sposobu jej wykonywania.
Rozstrzygnięcie o kontaktach również może zostać zmienione – przewiduje to art. 113⁵ k.r.o. Znaczenie może mieć m.in. zmiana miejsca zamieszkania rodziców, potrzeb dziecka albo sposób, w jaki dotychczasowy model opieki działa w praktyce.
Władza rodzicielska po rozwodzie – jak dopasować opiekę do potrzeb dziecka?
Rozwód nie oznacza automatycznie, że władza rodzicielska jednego z rodziców musi zostać ograniczona. Prawo pozwala dopasować sposób opieki do sytuacji konkretnej rodziny – od wspólnego wykonywania władzy i pieczy naprzemiennej po powierzenie jej wykonywania jednemu rodzicowi z odpowiednim określeniem uprawnień drugiego.
Przed złożeniem pozwu warto zastanowić się nie tylko nad tym, gdzie dziecko będzie mieszkało, lecz także jak rodzice będą podejmować najważniejsze decyzje, jak będą wyglądały kontakty i czy proponowany model może stabilnie funkcjonować przez kolejne lata.
Jeżeli przygotowujesz się do rozwodu i potrzebujesz ustalić sposób wykonywania władzy rodzicielskiej, miejsce pobytu dziecka albo zasady kontaktów, kancelaria de Ostoja-Starzewski, Petka i Wspólnicy może pomóc ocenić możliwe rozwiązania, przygotować porozumienie rodzicielskie oraz odpowiednio sformułować żądania do pozwu.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ):
Czy rozwód automatycznie ogranicza władzę rodzicielską jednego z rodziców?
Nie. Sąd może pozostawić pełną władzę rodzicielską obojgu rodzicom po rozwodzie.
Czy ustalenie miejsca pobytu dziecka przy jednym rodzicu ogranicza władzę rodzicielską drugiego?
Nie. Samo ustalenie miejsca pobytu dziecka przy jednym z rodziców nie jest ograniczeniem władzy rodzicielskiej drugiego.
Czy piecza naprzemienna musi oznaczać tydzień u mamy i tydzień u taty?
Nie. Nie ma jednego ustawowego schematu. Okresy opieki powinny być dostosowane do potrzeb dziecka i możliwości rodziców.
Czy rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej może kontaktować się z dzieckiem?
Co do zasady tak, ponieważ kontakty z dziećmi są niezależne od władzy rodzicielskiej. Sąd może je jednak ograniczyć albo zakazać, jeżeli wymaga tego dobro dziecka.