W ostatnich latach sprawy frankowe – czyli postępowania dotyczące kredytów indeksowanych lub denominowanych do franka szwajcarskiego (CHF) – stały się istotnym elementem polskiego krajobrazu sądowego. Coraz więcej kredytobiorców decyduje się na dochodzenie swoich praw na drodze sądowej, a wiele z tych spraw kończy się dopiero na etapie apelacji, czyli w sądzie drugiej instancji.
W niniejszym artykule przybliżamy, jak wygląda przebieg rozprawy apelacyjnej w sprawach CHF, jakie są etapy postępowania frankowego i na co warto zwrócić uwagę przygotowując się do rozprawy przed sądem drugiej instancji.
Rozprawa apelacyjna w sprawach CHF – jak wygląda i czego się spodziewać?
Rozprawa apelacyjna w sprawach CHF co do zasady przebiega zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania cywilnego, jednak ze względu na specyfikę tych spraw – dotyczącą kredytów waloryzowanych lub denominowanych do franka szwajcarskiego – posiada pewne cechy szczególne. W praktyce sądy drugiej instancji w sprawach frankowych zazwyczaj decydują się na przeprowadzenie jawnej rozprawy apelacyjnej, mimo że przepisy dopuszczają możliwość rozstrzygnięcia sprawy na posiedzeniu niejawnym. Rozprawa apelacyjna w sprawach CHF często skupia się na ocenie prawidłowości zastosowania przepisów prawa przez sąd pierwszej instancji oraz analizy, czy doszło do naruszeń w zakresie oceny abuzywności klauzul umownych.
Rozprawa apelacyjna w sprawach CHF – najważniejsze etapy
Otwarcie rozprawy apelacyjnej w sprawie CHF
Sąd wzywa strony, sprawdza stawiennictwo stron (pełnomocników) i formalności (np. pełnomocnictwa). Rozprawę apelacyjną w sprawie CHF otwiera przewodniczący składu orzekającego. W praktyce strony bardzo często są reprezentowane przez profesjonalnych pełnomocników, a ich osobiste stawiennictwo nie jest wymagane.
Sprawozdanie sędziego referenta
Sędzia referent przedstawia streszczenie sprawy, czyli przebieg postępowania w I instancji, istotne ustalenia faktyczne i wyrok sądu I instancji. Sędzia referent za zgodą obu stron może odstąpić od złożenia sprawozdania.
Wystąpienia stron (przedstawienie stanowisk stron)
Podczas rozprawy apelacyjnej pełnomocnicy stron przedstawiają ustnie swoje stanowiska. Strona apelująca – najczęściej pozwany bank – uzasadnia apelację, wskazując na rzekome błędy sądu pierwszej instancji. Do typowych zarzutów należą: częściowa, a nie całkowita nieważność umowy, brak interesu prawnego konsumenta w żądaniu unieważnienia umowy w całości oraz nieprawidłowe zastosowanie dyrektywy 93/13. Strona przeciwna – zazwyczaj kredytobiorca frankowy – odpowiada, broniąc wyroku sądu I instancji i wskazując na prawidłowość jego rozstrzygnięcia.
Jako pierwszy głos zabiera pełnomocnik strony apelującej – najczęściej jest to przedstawiciel banku, choć zdarzają się sytuacje, w których apelację składają obie strony postępowania frankowego. Następnie swoje stanowisko w sposób zwięzły przedstawia pełnomocnik strony przeciwnej, zwykle reprezentujący kredytobiorcę.
W sprawach frankowych poruszane są zazwyczaj zagadnienia typowe dla tego rodzaju sporów, w szczególności:
– abuzywność klauzul przeliczeniowych (waloryzacyjnych),
– skutki nieważności umowy od początku (tzw. ex tunc),
– przedawnienie roszczeń banku i konsumenta,
– zasady rozliczenia stron po unieważnieniu umowy (teoria salda vs teoria dwóch kondykcji).
Sąd apelacyjny może zadawać pytania pełnomocnikom, m.in. dotyczące skutków nieważności umowy frankowej – w tym kwot już zapłaconych, możliwości potrącenia czy ewentualnego wzajemnego rozliczenia stron. W wyjątkowych przypadkach sąd może również dopuścić nowe dowody, choć możliwość ich przedstawienia w postępowaniu apelacyjnym jest ograniczona przez tzw. prekluzję dowodową.
Zamknięcie rozprawy apelacyjnej w sprawie CHF
Po wystąpieniach stron sąd zamyka rozprawę apelacyjną w sprawie CHF i ogłasza termin ogłoszenia wyroku. Ogłoszenie wyroku może nastąpić tego samego dnia, po krótkiej przerwie lub może zostać odroczone na kolejny termin – najczęściej kilkudniowy.
Ogłoszenie wyroku
Sąd zazwyczaj ogłasza wyrok po krótkiej przerwie. Zdarza się, że odracza publikację wyroku na kolejny termin. Może:
- utrzymać w mocy wyrok sądu I instancji (oddalić apelację pozwanego – najczęściej w przypadku korzystnego dla frankowicza rozstrzygnięcia)
- zmienić wyrok (np. zamiast unieważnienia umowy frankowej – oddalić powództwo),
- uchylić wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania – sytuacja coraz rzadsza w sprawach frankowych
Czas trwania i specyfika rozprawy apelacyjnej w sprawie CHF
Rozprawa apelacyjna w sprawie CHF zazwyczaj trwa krótko – najczęściej od 20 minut do godziny. Wynika to z faktu, że sąd drugiej instancji nie prowadzi już pełnego postępowania dowodowego, a koncentruje się na ocenie prawidłowości ustaleń i rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. Wyjątkowo możliwe jest dopuszczenie nowych dowodów, jednak ze względu na obowiązującą prekluzję dowodową, dzieje się to rzadko.
W praktyce sądy apelacyjne coraz częściej kierują się jednolitą linią orzeczniczą, przyjmując, że umowy kredytowe zawierające abuzywne klauzule waloryzacyjne powinny być uznawane za nieważne. Stanowisko korzystne dla frankowiczów zostało ugruntowane w wielu sądach apelacyjnych. Istotną rolę odgrywa również orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, zwłaszcza wyroki w sprawach C-260/18, C-19/20, C-520/21 czy C-140/22, do których sądy często się odwołują.
Podsumowanie – rozprawa apelacyjna w sprawach CHF
Rozprawa apelacyjna w sprawach CHF to dla wielu frankowiczów kluczowy moment w całym postępowaniu sądowym – często ostatnia szansa na zmianę wcześniejszego wyroku lub jego utrzymanie przed prawomocnym zakończeniem sprawy. Ze względu na swoją specyfikę, etap ten wymaga nie tylko znajomości prawa procesowego, ale także bieżącego orzecznictwa krajowego i unijnego, w tym licznych wyroków TSUE, które mają bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcia w sprawach frankowych.
Postępowanie apelacyjne ma charakter sformalizowany i analityczny – sąd nie bada już na nowo faktów, lecz skupia się na ocenie prawidłowości wcześniejszego rozstrzygnięcia. Dla kredytobiorców oznacza to konieczność precyzyjnego przedstawienia argumentacji prawnej i skutecznego reagowania na zarzuty strony przeciwnej, najczęściej banku.
Jeśli jesteś stroną w sporze frankowym lub planujesz podjęcie działań prawnych – pamiętaj, że dobrze przygotowana apelacja i skuteczna reprezentacja w sądzie apelacyjnym może przesądzić o sukcesie całego postępowania.
Rozprawa apelacyjna w sprawach CHF – co budzi wątpliwości ?
Czy obecność stron na rozprawie apelacyjnej jest obowiązkowa?
Nie. Strony nie muszą stawiać się osobiście, jeśli są reprezentowane przez profesjonalnych pełnomocników (adwokatów, radców prawnych). Sąd zazwyczaj ogranicza się do wysłuchania pełnomocników i analizy materiałów procesowych. Jednakże, jeśli strony mają wolę uczestnictwa w rozprawie, nie zabrania się im udziału w rozprawie. Warto jednak wtedy pamiętać, że Sąd nie będzie przesłuchiwał stron – apelacja to raczej debata prawników, a nie ponowne ustalenie faktów.
Czym różni się rozprawa apelacyjna od rozprawy przed sądem pierwszej instancji?
Rozprawa apelacyjna w sprawie CHF różni się istotnie od postępowania przed sądem pierwszej instancji – zarówno pod względem celu, zakresu oceny, jak i przebiegu. Sąd I instancji prowadzi pełne postępowanie dowodowe, ustala stan faktyczny i dokonuje jego oceny prawnej. Tymczasem sąd II instancji, czyli apelacyjny, nie przeprowadza zazwyczaj nowych dowodów (chyba że wyjątkowo) – jego zadaniem jest kontrola prawidłowości rozstrzygnięcia sądu niższej instancji w granicach podniesionych zarzutów apelacyjnych.
Zakres oceny w apelacji jest więc ograniczony – sąd apelacyjny nie analizuje całej sprawy od początku, lecz skupia się na tym, czy sąd I instancji właściwie ocenił zgromadzony materiał i poprawnie zastosował prawo. Z tego względu rozprawa apelacyjna jest zazwyczaj znacznie krótsza – często trwa nie więcej niż 30 minut – podczas gdy postępowanie przed sądem rejonowym lub okręgowym może wymagać kilku rozpraw i znacznie więcej czasu.
Autor: Eksperci Kancelarii de Ostoja-Starzewski, Petka i Wspólnicy Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych