Klauzule abuzywne w umowach frankowych – które zapisy banków są niedozwolone?

Masz kredyt we frankach i słyszałeś o klauzulach abuzywnych, ale nie wiesz, czego dokładnie dotyczą? Ten artykuł pomoże Ci zrozumieć, które zapisy w umowach kredytowych są niezgodne z prawem i dlaczego mogą prowadzić do unieważnienia całej umowy frankowej. Dowiedz się, jakie prawa przysługują Ci jako konsumentowi i na co zwracać uwagę, analizując swoją umowę kredytową. Jeśli zastanawiasz się nad pozwem przeciwko bankowi to lektura obowiązkowa.

Czym są klauzule abuzywne w umowach frankowych?

Klauzule abuzywne, inaczej niedozwolone postanowienia umowne, to zapisy w umowie z konsumentem, które kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają jego interesy. Zgodnie z art. 385¹ Kodeksu cywilnego, takie postanowienia nie wiążą konsumenta z mocy prawa, co oznacza, że są traktowane tak, jakby ich w ogóle nie było w umowie. 

W kontekście kredytów frankowych oznacza to, że wiele umów zawierało zapisy, które są niezgodne z prawem, ponieważ dawały bankowi zbyt daleko idącą swobodę lub wprowadzały kredytobiorcę w błąd co do ryzyka i kosztów kredytu CHF. 

Jakie zapisy w umowach frankowych uznaje się za abuzywne? 

W kontekście sporów sądowych dotyczących kredytów waloryzowanych do franka szwajcarskiego, szczególną uwagę zwraca się na klauzule abuzywne zawarte w umowach frankowych. Do najczęściej podważanych przez sądy postanowień należy zapis, który przyznawał bankowi prawo do jednostronnego ustalania kursu CHF zarówno przy przeliczeniu kwoty udzielonego kredytu, jak i przy późniejszym wyliczaniu wysokości rat. Przykładowa klauzula z takiej umowy frankowej przewidywała, że: „Kwota kredytu zostanie przeliczona na CHF według kursu kupna waluty ogłaszanego w tabeli kursów banku obowiązującej w dniu uruchomienia kredytu.” Tego typu postanowienia pozostawiały bankowi pełną swobodę w kształtowaniu kursów, co prowadziło do sytuacji, w których frankowicz nie miał żadnego wpływu na wysokość zobowiązania zarówno początkowego, jak i bieżącego. Inną często uznawaną za niedozwoloną klauzulą umowy frankowej było umożliwienie bankowi jednostronnej zmiany zasad przeliczania rat, bez sprecyzowania obiektywnych i zrozumiałych kryteriów takich zmian. Równie istotny zarzut dotyczy braku transparentnego przedstawienia ryzyka kursowego. Banki niejednokrotnie bagatelizowały możliwość znacznego wzrostu zadłużenia w wyniku wahań kursów walut, sugerując stabilność produktu kredytowego. W efekcie wielu konsumentów nie było w stanie realnie ocenić skutków ekonomicznych zaciągnięcia kredytu frankowego. Takie działania zarówno w zakresie konstrukcji klauzul umownych, jak i sposobu informowania o ryzyku stanowią podstawę do uznania, że dana umowa frankowa zawierała klauzule abuzywne, co z kolei może prowadzić do jej unieważnienia w całości lub części.

Jakie skutki ma stwierdzenie, że w umowie frankowej znajdują się klauzule abuzywne? 

Jeśli sąd uzna, że w umowie frankowej znajdują się niedozwolone klauzule: 

• nie wiążą one kredytobiorcy z mocy prawa, co oznacza, że są traktowane, jakby nie istniały, 
• jeśli klauzule abuzywne te są kluczowe dla przeliczenia waluty (a zazwyczaj są), może to prowadzić do unieważnienia całej umowy CHF, 
• w niektórych przypadkach sąd może „odfrankowić” umowę – czyli uznać ją za kredyt złotówkowy z niższym oprocentowaniem (np. LIBOR zamiast WIBOR), 
• kredytobiorca może domagać się zwrotu nadpłat oraz wykreślenia hipoteki z księgi wieczystej. 

Skąd wiadomo, że dany zapis w umowie frankowej jest abuzywny? 

Nie musisz oceniać tego samodzielnie. Wielu zapisów używanych przez banki dotyczyły już orzeczenia sądów powszechnych, TSUE oraz UOKiK, które potwierdziły ich abuzywność.

W szczególności: 

• Rejestr klauzul niedozwolonych prowadzony przez UOKiK zawiera setki podobnych zapisów uznanych za abuzywne, 
• Trybunał Sprawiedliwości UE wielokrotnie wskazywał, że niejasne i nieprzejrzyste przeliczniki walutowe są niezgodne z prawem unijnym (m.in. sprawa C-260/18 – Dziubak vs. Raiffeisen).

Skąd wiadomo, że dany zapis w umowie frankowej jest abuzywny?

Nie musisz samodzielnie rozstrzygać, czy konkretne postanowienie w umowie frankowej ma charakter niedozwolony. Kwestia ta była wielokrotnie przedmiotem analizy zarówno przez polskie sądy powszechne, jak i przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) oraz Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK). W szczególności warto zwrócić uwagę na rejestr klauzul niedozwolonych prowadzony przez UOKiK, zawiera on setki zapisów pochodzących z umów kredytowych, w tym frankowych, które zostały uznane za abuzywne, zwłaszcza te dotyczące jednostronnego ustalania kursu waluty przez bank. Co więcej, orzecznictwo TSUE wyraźnie wskazuje, że nieprecyzyjne, nieprzejrzyste i niezrozumiałe dla konsumenta mechanizmy przeliczeniowe walut, często obecne w umowach frankowych – są sprzeczne z prawem unijnym. Przykładem jest głośna sprawa C-260/18 (Dziubak vs. Raiffeisen), w której Trybunał podkreślił, że klauzule abuzywne nie mogą wiązać konsumenta i nie mogą być zastępowane przepisami o charakterze ogólnym. To oznacza, że jeżeli twoja umowa frankowa zawiera podobne zapisy, istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że są one już uznane za niedozwolone, co może stanowić podstawę do dochodzenia swoich praw w sądzie.

Czy klauzule abuzywne w Twojej umowie frankowej dają podstawę do unieważnienia kredytu?

Klauzule abuzywne zawarte w umowach frankowych to jeden z najczęstszych powodów, dla których sądy stają dziś po stronie kredytobiorców. Jeśli Twoja umowa frankowa zawiera postanowienia umożliwiające bankowi jednostronne ustalanie kursu waluty lub nie informuje Cię w sposób jasny i zrozumiały o ryzyku kursowym, istnieje duże prawdopodobieństwo, że masz podstawy do zakwestionowania jej zgodności z prawem. Wieloletnia linia orzecznicza pokazuje, że takie klauzule są często uznawane za niedozwolone, co może prowadzić nie tylko do ich eliminacji z umowy, ale również do całkowitego unieważnienia kredytu. W efekcie wielu frankowiczów odzyskało już znaczne kwoty, zarówno z tytułu nadpłat, jak i na skutek unieważnienia umowy frankowej w całości. Jeśli podejrzewasz, że Twoja umowa frankowa zawiera klauzule abuzywne, warto skonsultować się ze specjalistą i rozważyć dochodzenie roszczeń na drodze sądowej.

O co najczęściej pytają frankowicze w kontekście klauzul abuzywnych?